سیاری از بیمارانی که جراحی فک انجام میدهند، بعد از پایان دوره درمان یک سؤال مهم دارند: آیا پیچ و پلاک فک که برای ثابت نگه داشتن استخوان استفاده شده است، باید روزی خارج شود یا قرار است برای همیشه داخل فک باقی بماند؟
این نگرانی طبیعی است؛ زیرا تصور وجود یک قطعه فلزی داخل استخوان برای بعضی افراد نگرانکننده است. اما واقعیت این است که باقی ماندن پیچ و پلاک بعد از جراحی فک در بسیاری از بیماران یک مشکل محسوب نمیشود و خارج کردن آن تنها زمانی مطرح میشود که دلیل مشخصی وجود داشته باشد.
تصمیم درباره برداشتن یا باقی ماندن پلاکها به عواملی مانند نوع جراحی، محل قرارگیری پیچ و پلاک، وضعیت ترمیم استخوان و وجود یا نبود علائم بستگی دارد.
What you read in this article
چرا در جراحی فک از پیچ و پلاک استفاده میشود؟
در جراحیهای فک، بخشی از استخوان فک برای اصلاح موقعیت آن برش داده و جابهجا میشود. پس از قرار گرفتن فک در موقعیت جدید، باید این بخشها تا زمان ترمیم استخوان ثابت بمانند.
پیچ و پلاکهای فک در این مرحله نقش یک سیستم تثبیتکننده را دارند. آنها کمک میکنند قطعات استخوان در موقعیت تعیینشده باقی بمانند تا روند جوش خوردن استخوان طی شود.
بیشتر سیستمهای مورد استفاده در جراحی فک از موادی مانند تیتانیوم ساخته میشوند؛ زیرا این فلز ویژگیهایی مانند مقاومت مناسب و سازگاری زیستی قابل قبول دارد و سالهاست در جراحیهای مختلف استخوانی استفاده میشود.
نکته مهم این است که تمام شدن نقش اولیه پیچ و پلاک به معنی نیاز قطعی به خارج کردن آنها نیست.
آیا پیچ و پلاک فک باید بعد از جوش خوردن استخوان خارج شود؟
خیر. برخلاف تصور بعضی بیماران، خارج کردن پیچ و پلاک فک یک اقدام روتین برای همه افراد نیست.
اگر استخوان به خوبی ترمیم شده باشد و پلاک هیچ مشکلی ایجاد نکند، معمولاً میتوان آن را در محل باقی گذاشت. بسیاری از بیماران سالها بدون هیچ علامتی با پیچ و پلاکهای فک زندگی میکنند.
خارج کردن وسیله زمانی مطرح میشود که وجود آن باعث ایجاد یک مشکل مشخص شود یا شرایط بیمار انجام این کار را منطقی کند.
در واقع، پزشک بین دو موضوع تصمیم میگیرد:
- آیا خارج کردن پلاک فایده مشخصی برای بیمار دارد؟
- آیا انجام یک جراحی دیگر، خود میتواند خطر یا ناراحتی ایجاد کند؟
به همین دلیل، صرفاً گذشت زمان دلیل کافی برای برداشتن پیچ و پلاک نیست.
در چه شرایطی پیچ و پلاک فک خارج میشود؟
1. عفونت در محل پلاک
یکی از مهمترین دلایل برداشتن پیچ و پلاک، ایجاد عفونت در محل آن است.
البته هر درد یا تورمی بعد از جراحی به معنی عفونت پلاک نیست. در هفتههای اول پس از عمل، تورم و ناراحتی میتواند بخشی از روند طبیعی ترمیم باشد.
نگرانی بیشتر زمانی ایجاد میشود که علائم بعد از یک دوره بهبود دوباره ظاهر شوند یا شدت پیدا کنند، مانند:
- افزایش درد در محل جراحی
- تورم جدید یا رو به افزایش
- ترشح از محل جراحی
- باز شدن زخم
- تب همراه با علائم موضعی
در چنین شرایطی، جراح ابتدا علت مشکل را بررسی میکند و سپس درباره نیاز به خارج کردن پلاک تصمیم میگیرد.
2. احساس ناراحتی یا قابل لمس بودن پلاک
در بعضی بیماران، پلاک در ناحیهای قرار دارد که بافت نرم روی آن کمتر است. این موضوع ممکن است باعث شود بیمار برجستگی یا احساس جسم خارجی در آن ناحیه داشته باشد.
اگر این احساس آزاردهنده باشد، پس از بررسی شرایط میتوان درباره خارج کردن آن صحبت کرد.
3. نمایان شدن پلاک داخل دهان
در برخی موارد، بهخصوص در نواحی نزدیک مخاط دهان، ممکن است پلاک یا بخشی از آن قابل مشاهده یا لمس شود.
نمایان شدن پلاک موضوعی است که باید توسط جراح بررسی شود؛ زیرا ممکن است نیاز به درمان یا برداشتن وسیله وجود داشته باشد.
4. درخواست خود بیمار
گاهی بیمار هیچ مشکل پزشکی خاصی ندارد، اما تمایل دارد پیچ و پلاک خارج شود.
در این شرایط نیز تصمیم فقط بر اساس درخواست بیمار گرفته نمیشود. جراح باید بررسی کند که آیا استخوان کاملاً ترمیم شده است و آیا مزایای برداشتن پلاک بیشتر از ریسکهای جراحی مجدد خواهد بود یا خیر.
آیا ماندن پیچ و پلاک فک در بدن خطرناک است؟
در بیشتر بیماران، باقی ماندن پیچ و پلاک بدون علامت باعث ایجاد مشکل نمیشود.
اما مانند هر وسیله پزشکی دیگری، احتمال بروز عوارض وجود دارد. تفاوت مهم این است که وجود پلاک به خودی خود به معنی ایجاد عارضه نیست.
عواملی مانند شرایط بدن بیمار، محل قرارگیری پلاک، کیفیت ترمیم استخوان و مراقبتهای بعد از جراحی میتوانند در نتیجه نهایی تأثیر داشته باشند.
آیا خارج کردن پیچ و پلاک فک یک جراحی ساده است؟
بستگی به محل و تعداد پیچ و پلاک دارد.
اگر پلاک در دسترس باشد، برداشتن آن ممکن است با یک اقدام محدودتر انجام شود. اما در بعضی موارد، دسترسی به پیچها یا پلاکها نیاز به جراحی دقیقتری دارد.
نوع بیحسی یا بیهوشی نیز بر اساس شرایط بیمار، تعداد وسایل و محل قرارگیری آنها مشخص میشود.
بنابراین نمیتوان گفت خارج کردن پیچ و پلاک همیشه یک عمل ساده یا همیشه یک جراحی پیچیده است.
آیا بعد از خارج کردن پلاک، فک دوباره ضعیف میشود؟
این یکی از نگرانیهای رایج بیماران است.
زمان خارج کردن اهمیت زیادی دارد. قبل از برداشتن پلاک، جراح باید مطمئن شود که استخوان به اندازه کافی ترمیم شده و ثبات لازم را دارد.
وقتی استخوان به شکل مناسب جوش خورده باشد، برداشتن پلاکی که دیگر نقش اصلی خود را انجام نمیدهد، معمولاً با هدف برطرف کردن یک مشکل یا ناراحتی انجام میشود.
اما تصمیمگیری باید بر اساس شرایط همان بیمار باشد، نه یک زمان ثابت برای همه افراد.
آیا وجود پیچ و پلاک فک روی درمانهای دندانپزشکی تأثیر دارد؟
در بیشتر موارد، وجود پیچ و پلاک مانعی برای درمانهای معمول دندانپزشکی ایجاد نمیکند.
افرادی که جراحی فک داشتهاند بهتر است این موضوع را به دندانپزشک خود اطلاع دهند، بهخصوص اگر درمان در نزدیکی محل جراحی یا پلاک قرار دارد.
اطلاع از سابقه جراحی کمک میکند دندانپزشک برنامه درمانی دقیقتری داشته باشد.
آیا پیچ و پلاک فک در MRI مشکل ایجاد میکند؟
نوع فلز، محل قرارگیری و مشخصات وسیله اهمیت دارد.
بسیاری از پلاکهای مورد استفاده در جراحی فک از موادی ساخته میشوند که برای کاربردهای پزشکی طراحی شدهاند، اما هنگام انجام MRI باید سابقه وجود هرگونه وسیله فلزی به مرکز تصویربرداری اعلام شود.
اگر اطلاعات مربوط به نوع پلاک یا گزارش جراحی در دسترس باشد، ارائه آن میتواند به تصمیمگیری دقیقتر کمک کند.
چه زمانی بعد از جراحی فک باید برای بررسی پلاک مراجعه کرد؟
وجود پیچ و پلاک به تنهایی نیاز به مراجعه فوری ندارد.
اما اگر بعد از گذشت دوره معمول ترمیم، علائم جدیدی ایجاد شود، بهتر است بررسی انجام شود.
مواردی که ارزش ارزیابی دارند:
- درد مداوم یا تشدیدشونده
- تورم غیرطبیعی
- ترشح
- تغییر در محل پلاک
- احساس فشار یا ناراحتی جدید
این علائم الزاماً به معنی خراب شدن پلاک نیستند، اما نیاز به بررسی دارند.
تصمیم درباره خارج کردن پیچ و پلاک فک چگونه گرفته میشود؟
تصمیم نهایی بر اساس چند عامل گرفته میشود:
- نوع جراحی فک انجامشده
- محل قرارگیری پلاک
- میزان ترمیم استخوان
- وجود یا نبود علائم
- خطرات احتمالی جراحی مجدد
در جراحی فک و صورت، هدف همیشه خارج کردن یک وسیله فلزی نیست؛ هدف حفظ نتیجه درمان و انتخاب کمخطرترین تصمیم برای بیمار است.
در صورت وجود نگرانی درباره پیچ و پلاکهای بعد از جراحی فک، ارزیابی توسط دکتر مانی آرشراد، متخصص جراحی فک و صورت میتواند مشخص کند که آیا این وسایل نیاز به خارج شدن دارند یا باقی ماندن آنها انتخاب مناسبتری است.
جمعبندی
پیچ و پلاک فک در بسیاری از بیماران بعد از جراحی برای مدت طولانی در محل باقی میماند و خارج کردن آن یک اقدام اجباری برای همه افراد نیست.
برداشتن پلاک زمانی مطرح میشود که مشکلی مانند عفونت، ناراحتی قابل توجه، نمایان شدن پلاک یا دلیل پزشکی مشخص دیگری وجود داشته باشد.
اگر پس از جراحی فک درباره پیچ و پلاکهای خود نگرانی دارید، مهمترین قدم مشخص کردن علت نگرانی است؛ زیرا یک پلاک بدون علامت با پلاکی که باعث مشکل شده، شرایط کاملاً متفاوتی دارد.
سوالات متداول
آیا پیچ و پلاک فک تا آخر عمر باقی میماند؟
در بسیاری از افراد، اگر مشکلی ایجاد نکند، میتواند برای مدت طولانی در فک باقی بماند و نیازی به خارج کردن نداشته باشد.
چند سال بعد از جراحی فک میتوان پلاک را خارج کرد؟
زمان مشخصی برای همه بیماران وجود ندارد. تصمیم به خارج کردن پس از بررسی ترمیم استخوان و شرایط بیمار گرفته میشود.
آیا همه بیماران بعد از جراحی فک باید پیچ و پلاک را خارج کنند؟
خیر. خارج کردن روتین برای همه بیماران توصیه نمیشود.
آیا درد محل پیچ و پلاک یعنی باید خارج شود؟
خیر. درد میتواند دلایل مختلفی داشته باشد و ابتدا باید علت آن مشخص شود.
آیا پیچ و پلاک فک باعث مشکل در دندانپزشکی میشود؟
معمولاً خیر، اما اطلاع دادن سابقه جراحی فک به دندانپزشک اهمیت دارد.
آیا پلاک فک ممکن است عفونت کند؟
بله، هر وسیله کاشتهشده در بدن احتمال عارضه دارد، اما ایجاد عفونت قطعی نیست و نیاز به بررسی علائم دارد.
